aartsbisdom.be

Religieus, politiek en financieel nieuws

Democratische rampen December 20, 2014

In de risicomaatschappij gaat het niet meer om de verdeling van de `goods’, maar om de verdeling van de `bads’. Het bijzondere daaraan is dat die `bads’ veel democratischer toeslaan. Milieurampen, vervuild drinkwater, het gat in de ozonlaag en het broeikaseffect raken iedereen; ze trekken zich er niets van aan of we rijk of arm zijn. Iedereen wordt er in toenemende mate, en over de hele aardbol, mee geconfronteerd. In de risicomaatschappij gaat het dus niet om het verwerven van meer spullen, maar om het indekken tegen risico’s. De sociale strijd zal dan ook heel anders gaan verlopen, voorspelt Geldof. Rijkdom kun je bezitten, maar door risico’s worden wij allen getroffen. Daartegen kun je je alleen maar verdedigen – niet door je te isoleren, maar juist door samen te werken en offers te brengen.

DE DERDE FASE

Onze maatschappij is nog helemaal niet ingericht op het aanpakken van die risico’s. Er zijn nog nauwelijks instellingen die zich daarop richten. Wat we vooral doen, is proberen met oude middelen (economische groei) de problemen op te lossen. Terwijl het nu juist de vraag is of er niet heel andere middelen gezocht moeten worden. Dat is de eerste fase van de risicomaatschappij: dweilen met de kraan open. Meer van hetzelfde, zonder dat het tot echte oplossingen leidt. Daarom is er ook steeds minder vertrouwen in de overheid en het bedrijfsleven als het gaat om het oplossen van onze risico’s.

In de tweede fase ontstaat bewustzijn dat we het op de oude manier niet kunnen oplossen. In die fase zijn we nu aangeland. Steeds vaker blijken we in staat om in te zien dat we zo niet verder kunnen. Dat leidt wel tot bewustzijn, maar niet tot verandering. Veel mensen in de rijke landen zitten al in die fase. Ze weten eigenlijk al, diep in hun hart, dat het zo niet verder kan.

De derde fase, van nieuwe oplossingen, is nog nauwelijks aangebroken, maar er zijn wel hoopvolle signalen op grass-root-level. De overheid of het bedrijfsleven zijn daar nog lang niet aan toe.

ONTHAASTING EN VERSOBERING

Het verzet tegen het oude en de veranderingen die daaruit voortkomen zullen andere vormen krijgen dan in de industriële maatschappij, toen het proletariaat het heft in handen nam en voor meer goederen begon te strijden. Nu zullen nieuwe coalities ontstaan van hen die zich het meest bewust zijn van de risico’s die we lopen. De sleutelwoorden van die nieuwe beweging zijn volgens Geldof: zelfbeperking, vertraging, verlangzaming, onthaasting en versobering. Het belangrijkste vernieuwingspotentieel voor de risicomaatschappij is de zelfbeperking.

De socioloog baseert zich vooral op uitgebreid Amerikaans en Europees onderzoek naar de zogenaamde postmateriële waarden. Steeds meer mensen leggen nadruk op niet-materiële waarden, zoals tijd, aandacht, stilte en (schone) ruimte. Steeds meer ligt de nadruk op kwaliteit in plaats van kwantiteit. Dat komt natuurlijk niet uit de lucht komt vallen. Veel zieners hebben dit al voorspeld, van Henri Thoreau via Huxley tot de Club van Rome, en allerlei moderne utopisten, vrekken, tijdpioniers, Letsers en ga zo maar door.

Geldofs boek biedt geen pasklare oplossingen. Wel geeft het een kader om onze samenleving opnieuw te begrijpen: van de globaliserende economie tot onze eigen leefwereld, van twijfels over carrière en relaties tot de afweging tussen presteren en genieten. Het stelt vragen over onze levensstijl. Daarmee kan dit boek een belangrijk hulpmiddel zijn voor de broodnodige reflectie op onze maatschappij.

Categories: Uncategorized